Zakład Współczesnego Języka Polskiego

Jesteśmy ośmioosobowym zespołem filolożek i filologów, zajmujących się współczesną polszczyzną. Opisując ją, włączamy się w lingwistyczne nurty badawcze, a zarazem czerpiemy obficie z tradycji swoich dawnych mistrzów. Zainteresowani językoznawstwem, retoryką, stylistyką i lingwistyką kulturową, skłaniamy się ku interdyscyplinarności. Prowadzimy wielostronne badania języka, zwracając się ku filozofii, psychologii, socjologii i kulturoznawstwu. Najuważniej obserwujemy komunikację społeczną i uzyskujemy na nią wpływ.

Nasz Zakład powstał w lutym 1975 roku, gdy dyrektorem Instytutu Filologii Polskiej, utworzonego 1 września 1969 r., był Bogdan Zakrzewski. Dokonano wówczas podziału większego zakładu na dwa mniejsze, siostrzane: Zakład Historii Języka Polskiego i Zakład Współczesnego Języka Polskiego. Podzielony w ten sposób został – istniejący od 1969 r. i kierowany przez Antoniego Furdala – Zakład Języka Polskiego, który wyłonił się z Katedry Języka Polskiego. Tę zorganizował w 1945 r. na Uniwersytecie Wrocławskim wybitny lingwista Stanisław Rospond. Katedra Języka Polskiego razem z Katedrą Filologii Wschodniosłowiańskiej utworzoną przez Leszka Ossowskiego weszła wtedy w skład Instytutu Filologii Polskiej i Słowiańskiej, którego kierownictwo objął wkrótce Władysław Kuraszkiewicz, prowadzący również Katedrę Językoznawstwa Słowiańskiego. Polski Uniwersytet Wrocławski został formalnie erygowany 24 sierpnia 1945 r., a Instytut zaczął pracować już w listopadzie, na drugim piętrze budynku przy ulicy Szewskiej 49. Jednocześnie w gmachu przy ul. Szewskiej 48 rozpoczął działalność Instytut Historii Literatury Polskiej, kierowany przez Stanisława Kolbuszowskiego, z utworzoną przez Tadeusza Mikulskiego jedną z dwóch Katedr Historii Literatury Polskiej. Profesor Rospond wspominał potem profesora  Mikulskiego: „Razem montowaliśmy polonistykę. On literacką, ja językową”.

Katedra Języka Polskiego została przeprowadzona na stałe do nowej siedziby na ul. Grodzkiej 12 w 1958 r. Budynek Katedry kierowanej przez Stanisława Rosponda nazywamy dziś rospondówką. To tutaj zawsze pracował Zakład Współczesnego Języka Polskiego. Kierowali nim kolejno profesorowie: Jerzy Kopeć, Franciszek Nieckula, Jerzy Woronczak, Janusz Anusiewicz, Irena Kamińska-Szmaj i obecnie – Luiza Rzymowska.

Przez wiele lat pracownicy Zakładu byli opiekunami Studenckiego Koła Naukowego Językoznawców Uniwersytetu Wrocławskiego (między innymi Franciszek Nieckula, Janusz Anusiewicz, Tomasz Piekot, Marcin Poprawa), wychowując młodych lingwistów i późniejszych pracowników Instytutu. Współpracują z nami liczni doktoranci.

W naszym Zakładzie powstała zarówno wrocławska szkoła analizy dyskursu, jak i wrocławski model prostej polszczyzny. Tomasz Piekot i Marcin Poprawa przeprowadzili pionierskie Warsztaty Analizy Dyskursu w ramach międzyuczelnianego Konsorcjum Naukowo-Badawczego oraz, razem z Grzegorzem Zarzecznym, stworzyli Pracownię Prostej Polszczyzny, która przeobraża dzisiejszy język polskich firm i urzędów. Tomasz Piekot jest też członkiem grupy badawczej Logios, prowadzącej badania ilościowe przystępności komunikacji oraz opracowującej narzędzia diagnostyki stylu. Nowoczesne badania w zakresie językoznawstwa sądowego to z kolei domena Moniki Zaśko-Zielińskiej, która prowadzi także badania ilościowe i jakościowe tekstów mówionych i działa w Pracowni Polszczyzny Mówionej przy współpracy z ogólnoeuropejską infrastrukturą naukową CLARIN. Z kolei kierowany przez Agnieszkę Małochę zespół leksykograficzny eksploruje historyczne i współczesne zasoby słowotwórstwa nazw żeńskich, tworząc kolejną rozszerzoną edycję pierwszego w Polsce Słownika nazw żeńskich polszczyzny. W Zakładzie podejmowane są także prace nad frazeologią polską – Alicja Nowakowska, redaktorka Słownika frazeologicznego, zgłębia problematykę porównań frazeologicznych oraz bada związki między frazeologią a onomastyką. Nie zaniedbujemy również klasycznych badań z zakresu gramatyki współczesnego języka polskiego: Paulina Witkowska zajmuje się semantyką czasownika w ujęciu kognitywnym i generatywnym.

W Zakładzie powstają tak znaczące książki jak Słowa na wolności: język polityki po 1989 roku czy Język polskiej lewicy. Od Wielkiego Proletariatu do końca PRL Ireny Kamińskiej-Szmaj, znamienitej badaczki polskiego dyskursu politycznego i języka propagandy, specjalistki w zakresie językoznawstwa matematycznego i pragmatyki językowej. Jej prace kontynuuje Marcin Poprawa, skupiony na analizie różnych praktyk komunikacyjnych w dyskursie publicznym i na rekonstrukcji strategii towarzyszących perswazji i manipulacji językowej. Luiza Rzymowska zaś, badając twórczość oratorską od starożytności po współczesność, poszukuje personalistycznego ujęcia komunikacji międzyludzkiej w retoryce i w filozofii.

Prowadzimy stałą i wielokierunkową działalność popularyzatorską, piszemy różnorodne poradniki (Równościowy savoir‑vivre w tekstach publicznych; Jak pisać o Funduszach Europejskich?; Prosto o konkursach Funduszy Europejskich. Poradnik efektywnego pisania), uczestniczymy w Spotkaniach w Nehringu i w Dolnośląskim Festiwalu Nauki, organizujemy cykliczne konferencje pt. Oblicza Komunikacji czy wydarzenia takie jak Zjazd Polskiego Towarzystwa Językoznawczego w 2010 r. Chętnie współpracujemy z innymi zakładami w Instytucie, językoznawcami z innych ośrodków uniwersyteckich w Polsce i wchodzimy w projekty badawcze z innymi instytutami.

Pracownicy naszego Zakładu działają w Towarzystwie Miłośników Języka Polskiego, w Komisji Frazeologicznej Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk oraz w Zespole Retoryki i Komunikacji Publicznej w Radzie Języka Polskiego przy Prezydium PAN. Pod naszą opieką merytoryczną ukazuje się ceniona naukowa seria wydawnicza „Oblicza Komunikacji” oraz działa ciesząca się dużą popularnością Poradnia Językowa.

Pasjonuje nas dydaktyka. Prowadzimy konwersatoria, wykłady, warsztaty, seminaria licencjackie, magisterskie i doktoranckie w naszym Instytucie, oferujemy również specjalności dla studentek i studentów filologii polskiej: Komunikologię, którą kieruje Tomasz Piekot, i Retorykę stosowaną, którą kieruje Luiza Rzymowska. Organizujemy także studenckie popisy oratorskie.