Pracownia Polszczyzny Mówionej
Kierownikiem pracowni jest dr hab. Anna Majewska-Tworek, prof. UWr
Powołanie Pracowni Polszczyzny Mówionej wiąże się z zainteresowaniami badawczymi osób, które ją współtworzą, z potrzebą wykorzystania doświadczeń zdobytych w trakcie pracy nad niemiecko-brytyjsko-polskim projektem GeWiss (badanie języka naukowego w jego mówionej odmianie) oraz indywidualnym projektem NCN poświęconym kryminalistycznej analizie dokumentu (badanie komunikacji nieoficjalnej w listach pożegnalnych oraz ich oralności i piśmienności). Jednym z celów PPM będzie dopracowanie metod badania wypowiedzi mówionej. Jest to możliwe m.in. dzięki zastosowaniu narzędzi współczesnej humanistyki cyfrowej. Należy podkreślić, że jest to nurt bardzo w świecie popularny, bo rozwój narzędzi humanistyki cyfrowej nie tylko wykazał luki w badaniach, ale otworzył nowe możliwości przed badającymi mówiony wariant języka. Analiza wybranych cech wypowiedzi mówionej z wykorzystaniem odpowiednio opracowanych korpusów (GeWiss, WDK-CLARIN) wykazała np. możliwość znaczącego uzupełnienia danych leksykograficznych w hasłach jednostek typowych dla polszczyzny mówionej.
Pierwszym sfinalizowanym projektem PPM jest zdigitalizowanie i przetranskrybowanie wypowiedzi mówionych nagranych przez językoznawców IFP UWr w latach osiemdziesiątych w ramach ogólnopolskich badań polszczyzny mówionej mieszkańców miast. Były to badania realizowane w ramach problemu węzłowego: 11.1 Polska kultura narodowa, jej tendencje rozwojowe i percepcja. W semestrze letnim 2018/19, dzięki autorom projektu CLARIN (Instytut Anglistyki UŁ) i Pracowni Humanistyki Cyfrowej (Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa UWr), ten projekt został przez nas zamknięty. Utrwalone ponad trzydzieści lat temu i opracowane współcześnie (w programie ELAN) wypowiedzi wrocławian wzbogaciły ogólnopolski korpus danych mówionych. Jest to bardzo cenny, bo najstarszy podkorpus wypowiedzi mówionych w tym zasobie.
Pracownia Polszczyzny Mówionej planuje kontynuować swą współpracę z CLARINEM, Pracownią Humanistyki Cyfrowej i Pracownią Fonetyki (Instytut Filologii Germańskiej UWr) oraz indywidualnymi badaczami zainteresowanymi m.in. tworzeniem wrocławskiego korpusu współczesnej polszczyzny mówionej (używanej w kraju i poza jego granicami).
Cele PPM
1. Gromadzenie i digitalizacja danych do korpusu polszczyzny mówionej:
- nagrania przeprowadzane przez PPM i współpracujące pracownie (PF i PHC),
- digitalizacja nagrań przygotowywanych do wcześniejszych badań nad polszczyzną mówioną (np. w ramach programu węzłowego POLSZCZYZNA MÓWIONA MIAST),
- nagrania odzyskiwane z różnych źródeł (zasoby prywatne, stowarzyszenia, muzea).
2. Tworzenie subkorpusów zgromadzonych nagrań:
- wywiady biograficzne do badania profilu językowego Wrocławia, Dolnego Śląska i Śląska,
- subkorpus mówionego języka naukowego (np. debaty, referaty z dyskusją po ich wygłoszeniu, wykłady, rozmowy egzaminacyjne),
- subkorpus polszczyzny używanej poza granicami kraju,
- subkorpus dokumentów mówionych związanych z przedstawicielami współczesnej nauki wrocławskiej.
3. Transkrybowanie materiału językowego:
- transkrybowanie wypowiedzi nagranych w ramach PPM,
- transkrybowanie na zlecenie w programach ELAN i EXMARALDA,
- organizowanie szkoleń w zakresie transkrypcji tekstu mówionego.
4. Ramowy plan badań:
badanie oralności i piśmienności w gatunkach internetowych.
badania polszczyzny mówionej z uwzględnieniem różnic pokoleniowych, terytorialnych, społecznych; politycznych,
obserwowanie zmian w perspektywie diachronicznej ze szczególnym uwzględnieniem sytuacji językowej we Wrocławiu i na Dolnym Śląsku,
badanie osobniczych cech polszczyzny mówionej (analiza idiolektów),
uzupełnianie danych o jednostkach mówionych na potrzeby leksykograficzne,
rozszerzanie ogólnopolskiego korpusu danych konwersacyjnych,
opis cech polszczyzny mówionej w obrębie gatunków wypowiedzi i na granicy: oficjalność — nieoficjalność,
Wydarzenia
.
Wykład mistrzowski profesor Katarzyny Sobolewskiej z IJP PAN „Koniec świata na Warmii i Mazurach” (20.05.2022)
Podczas wykładu Pani Profesor opowie, kiedy tytułowy koniec świata nastąpił, z jakiej przyczyny i skąd możemy się o nim dowiedzieć. Ponadto przedstawi materiały zebrane podczas prac terenowych w połowie XX wieku przez uczniów i współpracowników prof. W. Doroszewskiego. Zaprezentuje też formy językowe, za pomocą których Warmiacy i Mazurzy ujęli doświadczenie rozpadu swojej wspólnoty i kultury.
Wszystkich zainteresowanych wykładem (w formie zdalnej) serdecznie zapraszamy i prosimy o kontakt mailowy na adres Pracowni (ppm@uwr.edu.pl).
Badania
.
Projekt nawiązuje do badań Polszczyzna mówiona mieszkańców Wrocławia – lata 80. XX wieku i jest ich swoistą kontynuacją. Stanowi pierwszy etap studiów nad współczesnym zróżnicowaniem polszczyzny w naszym regionie. Do jego realizacji wykorzystaliśmy nowe materiały organizujące i dokumentujące całą sesję nagraniową: Kartę opisu sytuacji, Scenariusz rozmowy oraz Metadane. Większość z nich powstała w ścisłej współpracy z Pracownią Fonetyki UWr. Projekt był więc ważnym sprawdzianem naszej koncepcji zbierania i dokumentowania danych mówionych. Okazał się dla nas istotny także z kilku innych powodów. Po pierwsze, CLARIN-PL wyraził zainteresowanie nowymi danymi mówionymi i nasza Pracownia wiedziała, że zasilą one wyszukiwarkę danych konwersacyjnych Spokes. Po drugie, samodzielnie przeszkoliliśmy dużą grupę nagrywających rozmowy. Po trzecie, koordynowaliśmy projekt z Pracownią Fonetyki UWr, w której znalazła się znacząca część transkrybentów. W Tabeli 1. znajdują się ID Mówców, którzy wyrazili zgodę na udział w sesji nagraniowej. Przedstawiamy w niej drobny fragment metadanych, dotyczący miejsc urodzenia oraz zamieszkania naszych rozmówców, a także języków, z którymi mieli kontakt w różnych sytuacjach. W ten skrótowy sposób chcemy zaprezentować znaczące zróżnicowanie nagranych biografii językowych.
Tab. 1. Główni mówcy wywiadów biograficznych (fragment metadanych)
| Mówca (sygnatura) | Miejsce urodzenia | Miejsca zamieszkania | Języki, z którymi nagrywany miał w życiu kontakt |
| CLR3_DS_10 | Drohobycz | Drohobycz – Rothenbach (Gorc), Wałbrzych, Wrocław (1946) | języki niemiecki (zabawy z dziećmi sąsiadów; angielski – szkoła średnia) |
| CLR3_DS_11 | Gańczary (obwód lwowski) | Gańczary – szczecińskie – Wrocław | języki: rosyjski, angielski (szkoła, studia); niemiecki (praca, delegacje) |
| CLR3_DS_12 | Trębki Nowe (mazowieckie) | Trębki Nowe – Babimost – Wrocław – Trębki Nowe – Wrocław | język rosyjski (szkoła) |
| CLR3_SO_4 | Palcz (woj. wołyńskie) | Lisięcice (powiat głubczycki) | Język rosyjski (szkoła), kontakt z gwarą śląską |
| CLR3_SO_19 | Lublatyn (wołyńskie) | Chełm Lubelski, Grabie (woj. opolskie) 1946, Osowiec 1960 | rosyjski, polski |
| CLR3_SO_13 | na Pomorzu (rodzice – Kresy) | Opole | język rosyjski, gwara śląska |
| CLR3_DS_1 | Majdan Krzywski | Majdan Krzywski – Wrocław (2003) | język rosyjski i łacina (w szkole) |
| CLR3_DS_14 | Wojbórz (Dolny Śląsk) | Wojbórz – Kłodzko – Wrocław (1964) | język rosyjski (w szkole) |
| CLR3_DS_15 | Jeziory (Lubelszczyzna) | Jeziory (Lubelszczyzna) – Wrocław 1961 | język rosyjski (w szkole) |
| CLR3_DS_7 | Wałbrzych | Wałbrzych – Wrocław (1961) | język rosyjski (w szkole) |
| CLR3_DS_9 | Gdynia | Gdynia – Brzeg – Wrocław (2005) | język rosyjski, kaszubski (w szkole), niemiecki, angielski |
| CLR3_DS_8 | Stanisławów | Kazachstan (zesłanie), Ukraina (powrót), Wrocław (1946) | język rosyjski, francuski (na studiach) |
| CLR3_DS_2 | Łomża | Łomża – Wrocław | język polski, rosyjski, ukraiński, |
| CLR3_DS_5 | Szczyty (k. Wielunia) | Szczyty – Wrocław | język rosyjski |
| CLR3_DS_6 | Wrocław | Wrocław | język rosyjski |
Zgodnie ze wskazówkami łódzkiego zespołu CLARIN-PL do kolejnego etapu badań, czyli do transkrybowania w programie Elan, wybraliśmy osiem godzin nagrań. Wybraliśmy rozmowy najbardziej udane: najciekawsze, dobre pod względem technicznym, a przede wszystkim – poprowadzone zgodnie z wymogami Scenariusza rozmowy. Podobnie jak przy projekcie Mowa mieszkańców Wrocławia w opracowanie zgromadzonego materiału zaangażowała się duża grupa pracowników naukowych i studentów. Ilustruje to Tabela 2. Zostały w niej wyszczególnione kolejne etapy projektu wraz z nazwiskami osób, które brały udział w ich realizacji.
Tab. 2
| Przeprowadzenie sesji nagraniowych | dr Marta Śleziak, dr hab., prof. UWr Monika Zaśko-Zielińska,dr hab. Anna Majewska-Tworek, mgr Natalia Śmiełowska, mgr Karolina Okurowska, Michalina Jaworska |
| Szkolenie w transkrypcji nowej grupy studentów z IFG UWr | mgr Agnieszka Molenda |
| Transkrybenci | dr Marta Śleziak, Oliwia Jaśkiewicz, Rozalia Wojnarowska, Iga Żołędziowska, mgr Aleksandra Molenda, Sandra Kociubińska, mgr Karolina Okurowska, mgr Natalia Śmiełowska, mgr Maria Rudnicka, Eliza Siudak, Michalina Jaworska, mgr Kamil Wabnic |
| Opieka merytoryczna i techniczna nad transkrybentami | dr Marta Śleziak, dr hab., prof. UWr Monika Zaśko-Zielińska, dr hab. Anna Majewska-Tworek, mgr Kamil Wabnic |
| Współpraca z CLARIN-em | dr hab. Piotr Pęzik UŁ |
| Anotacja morfosyntaktyczna i zindeksowanie danych w systemie Spokes | dr hab. Piotr Pęzik, mgr Paweł Kowalczyk |
| Anotacja czasowa narzędziami mowa.clarin.pl | mgr Michał Kowalczyk |
| Przetranskrybowane nagrania: sygnatury ID (dla CLARIN-PL i PPM), czas trwania rozmowy i autorzy transkrypcji | DS_001; MM_rozm_DW-Złotniki_K_70; 31:45; dr Marta ŚleziakDS_002; AD_rozm_DW-PrzedmieścieOławskie_K_77; 59:16; mgr Natalia ŚmiełowskaSO_003; RD_rozm_OPO_Osowiec_M_83; 26:58; Michalina JaworskaSO_004; HD_rozm_OGL_Lisięcice_K_82; 34:21; Michalina JaworskaDS_005; MS+SS_rozm_DW-Śródmieście+MuchobórMały_M+K_67+75; 58:27; mgr Kamil Wabnic, mgr Karolina OkurowskaDS_006; HJ_rozm_DW-Złotniki_K_72; 30:43; mgr Aleksandra MolendaDS_007; BT_rozm_DW-Kleczków_K_79; 32:57; Sandra KociubińskaDS_008; ZM_rozm_DW-Szczepin_K_74; 28:16; Sandra KociubińskaDS_009; WK_rozm_DW-PsiePole_K_83; 27:56; mgr Karolina OkurowskaDS_010; MB_rozm_DW-PsiePole_M_76; 32:02; Eliza SiudakDS_011; UK_rozm_DW-PsiePole_K_76; 25:50; mgr Kamil WabnicSO_012; BH_rozm_OP_K_82; 20:25; Eliza SiudakDS_013; MR_rozm_DW-Złotniki_K_74; 32:00; Oliwia Jaśkiewicz, Patrycja SkoczylasDS_014; CJ_rozm_DW-Złotniki_M_79; 28:33; Rozalia Wojnarowska, Iga Żołędziowska |
Planujemy kontynuować nasze badania we Wrocławiu i w regionie. Przy czym w pierwszej kolejności zdecydowaliśmy się nagrywać osoby najstarszego pokolenia (jak wskazuje ostatni człon identyfikatorów rozmów w Tab. 2, przedział wiekowy naszych rozmówców waha się między 67 a 83 rokiem życia). Powody naszej decyzji są oczywiste. Chcemy zdążyć utrwalić zarówno sposób mówienia współczesnych seniorów, jak i wniknąć w ich niepowtarzalne, często bardzo skomplikowane biografie językowe.
Czytanie
Description for this block. Use this space for describing your block. Any text will do. Description for this block. You can use this space for describing your block. Description for this block. Use this space for describing your block. Any text will do. Description for this block. You can use this space for describing your block.
Pracownia Polszczyzny Mówionej
Brak opisu…
Kierownik pracowni:
dr hab. Anna Majewska-Tworek
