Seria wydawnicza:
 |
Filoteknos, vol. 12/2022Bohaterowie dziecięcej wyobraźni. |
Spis treści
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-2
AGATA CHWIROT ORCID: 0000-0001-5728-6079
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Christopher (Robin) Milne jako postać sylleptyczna.
Związki rzeczywistości i fikcji
w książkach dla dzieci A.A. Milne’a
Abstrakt: Alan Alexander Milne jest znany przede wszystkim jako autor czterech książek dla dzieci – dwóch tomików wierszy, When We Were Very Young (1924) i Now We Are Six (1927), a także dwóch zbiorów opowiadań, Winnie-the-Pooh (1926) i The House at Pooh Corner (1928). W każdym z tych dzieł pojawia się postać inspirowana synem pisarza, Christopherem Robinem Milne’em. W Wielkiej Brytanii i Stanach Zjednoczonych już krótko po publikacji największym zainteresowaniem cieszyły się wiersze, sławę zaś zdobył przede wszystkim Christopher Robin. Jak po latach komentował to sam autor: „[…] to nie o spotkanie ze mną, ale z Christopherem Robinem podnosili krzyk Amerykanie; i właściwie (trzeba to w końcu przyznać) to nie ja ani nie wydawcy, ale Christopher Robin sprzedawał tę książkę w tak dużych i absurdalnych liczbach”. I to właśnie Christopherowi (Robinowi) poświęcony zostaje niniejszy artykuł – postaci, którą proponuję nazywać postacią sylleptyczną. Zbadane tu zostają związki rzeczywistości i fikcji, to, jakie wydarzenia z życia stanowiły inspirację dzieł literackich, ale i to, jak dzieła te wpłynęły na losy pisarza i jego syna.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-3
BARBARA KACZYŃSKA ORCID: 0000-0003-0421-9205
University of Warsaw
Trickster in Children’s Literature:
Between Justification and Condemnation.
The Case of the “Puss in Boots” Tale in Poland
Abstract: The article discusses the treatment of the trickster figure in the Polish tradition of the “Puss in Boots” tale addressed to children. The analysis of the texts by Antoni Józef Gliński (1853), an anonymous author (1912), Ewa Szelburg-Zarembina (1954), Hanna Januszewska (1968), Milena Kusztelska (2009), and Robert Jarosz (2015) shows that the tale is often inscribed within the value system meant for the moral education and socialization of children. Depending on the emphasis put on this didactic intention, the ambivalent character of the cat can be either justified and absorbed by the established moral order, or excluded from it and condemned.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-4
ANITA WINCENCJUSZ-PATYNA ORCID: 0000-0001-5473-5721
The Eugeniusz Geppert Academy of Art and Design in Wrocław
Alice in a Land of Illustrators,
or on Many Different Images
of the Heroine of Lewis Carroll’s Dilogy
Abstract: The article puts into an analysis the astonishing fact of an impressive number of artists from all over the world who executed illustrations to Lewis Carroll’s Alice in Wonderland and Through the Looking-Glass, and What Alice Found There in the view of surprisingly little information provided by Carroll in the dilogy text. The comparison of the graphic material, selected by the article’s author in consideration of its high artistic value, brings about an opportunity to follow different artistic approaches, strategies, techniques, modes, styles, manners and fashions. The time span of the discussed material covers 150 years, ranging from Carroll’s own illustrations to his manuscript of Alice’s Adventures Underground to original artworks created by various illustrators for the art show celebrating Alice’s 150th anniversary in 2015, which have been published in the exhibition catalogue. The author of the article suggests that the very lack of extensive description of Alice in the dilogy, actually allowed the illustrators, or even encouraged them, to introduce original Alice’s representations, according to their own preferences, and willingly reject John Tenniel’s canonical illustrations from the first 1865 edition.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-5
ANNA WŁODARCZYK ORCID: 0000-0002-1791-6694
Jagiellonian University in Kraków
Travelling in Time and Space:
Alice’s Adventures in Wonderland by Lewis Carroll
and In Wonderland by Sylwia Chutnik
Abstract: The paper offers a reading of Lewis Carroll’s Alice’s Adventures in Wonderland and Sylwia Chutnik’s collection of short stories W krainie czarów [In wonderland], addressing the protagonists’ journey into self. Chutnik’s stories are interpreted in terms of some key motifs drawn from a reading of Carroll’s novel, which constitute the touch points of the two authorial designs: dream, imagination, metamorphosis, change, language, auto-thematicity, the demiurgic role of the narrator, and an open ending. Juxtaposed, these concepts shed light on the problem of travelling in time and space understood as a return to the world of childhood imagination. The analysis of Chutnik’s eleven short stories reveals a literary creation of signifying space, in particular the images of Warsaw and Silesia as sites appropriated by history as well as by the protagonists. In every case (be it cities, people’s experiences or post-traumatic stories), an attempted interpretation of particular places and times is shown as a process of discovering the mythology of space – a return to a personal Wonderland. The reflections are brought together by referring to the problem of “bad memory”, a literary means of presenting the reader with alternative testimonies of postmemory.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-6
MAGDALENA ŚLAWSKA ORCID: 0000-0002-9158-6988
Uniwersytet Wrocławski
Oswajanie inności w chorwackiej literaturze
dla dzieci na przykładzie opowieści o domowych
duchach i potworach
Abstrakt: Przedmiotem niniejszego artykułu jest analiza obrazów duchów i potworów obecnych w chorwackiej literaturze dla najmłodszych, zwłaszcza w utworach autorstwa Dubravki Ugrešić i Stanislava Marijanovicia. Szczególna uwaga skierowana została na aspekt inności oraz obcości. Zaprezentowany problem badawczy dotyczy w głównej mierze tego, w jaki sposób przywołani twórcy wzbudzają dziecięcą ciekawość wobec różnorodności, uczą akceptacji faktu istnienia inności, intrygują oraz zachęcają do rozważań i niedawania wiary krzywdzącym stereotypom.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-7
ZOFIA ZASACKA ORCID: 0000-0002-3437-5578
National Library, Educational Research Institute
Fictional Characters as Anticipations
of Adolescent Readers’ Dreams
Abstract: The aim of this article is to look through the most attractive characters in books important to the contemporary Polish young adults. It concerns the ways young readers use, interpret and find the meaning in literature designed for them. The position of literary protagonist in the adolescent readers’ horizon of expectations has been described on the basis of values and attributes associated with enjoyable reading and books worth to recommend to readers’ peers. The analysis of spontaneous reading choices and characteristics pertaining to highly esteemed books formed the part of the results of nationwide adolescents’ readership survey conducted at the end of 2017. The article it is an attempt to answer the question: how adolescent readers engage with characters or entire books, how they could even become attached to them? There is discussion about the characteristics of a literary protagonist important in adolescent readers’ expectations of a satisfied reading, particularly in their axiological approach in interpreting literature and identification with literary protagonist and how they matter in reading engagement.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-8
RENATA ALEKSANDROWICZ ORCID: 0000-0002-0008-9039
Uniwersytet Wrocławski
Bohaterowie lekturowego dzieciństwa
we wspomnieniach współczesnych seniorów
i młodzieży
Abstrakt: Współcześni seniorzy to ostatnie pokolenie wychowane w kulturze książki, którego dzieciństwo upłynęło bez dominującej obecności środków masowego przekazu. Natomiast generacji dzisiejszej młodzieży, niemalże od urodzenia towarzyszą nowe technologie, a książka jest zwykle jednym z wielu użytkowanych mediów. Celem artykułu będzie ukazanie dziecięcych bohaterów lekturowych z dwóch perspektyw: dziadków i wnuków, czyli pokoleń posiadających odmienne doświadczenia lekturowe i kompetencje medialne. Analizie poddane będą wypowiedzi słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku we Wrocławiu oraz studentów Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Uniwersytetu Wrocławskiego. Zaprezentowani zostaną bohaterowie lektur szkolnych i postaci spoza kanonu, a także uczuciowe związki z bohaterami literackimi i ich losami. Tekst będzie próbą wskazania zarówno różnic w postrzeganiu literackich postaci z dzieciństwa, jak i wspólnoty wyborów dziecięcych bohaterów lekturowych.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-9
NATALIA MIKSIEWICZ ORCID: 0000-0002-6662-8453
Uniwersytet Wrocławski
Rzecz o wiernej Penelopie.
Reinterpretacja mitu o Odyseuszu
jako propozycja lekcji o żeńskiej perspektywie
Abstrakt: Protagonistki wykreowane przez kanadyjską pisarkę Margaret Atwood charakteryzuje nieustanna walka o przetrwanie, poszukiwanie tożsamości oraz głosu, który z różnych powodów był im odbierany. Jedną z takich bohaterek jest Penelopa, kobieta utrwalona na kartach historii za sprawą Homera i całkowicie uzależniona od historii innego mężczyzny – swojego męża Odyseusza. Artykuł ma na celu ukazanie Penelopiady nie tylko jako reinterpretacji mitu, ale również ciekawej propozycji lekturowej dla szkół ponadgimnazjalnych. Powieść ta może stanowić kontekst interpretacyjny podczas omawiania tekstów pochodzących ze starożytności.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-10
DANUTA ŁAZARSKA ORCID: 0000-0003-0930-0969
Uniwersytet Pedagogiczny im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie
Bohaterowie prozy dla dzieci i młodzieży
oraz ich wpływ na młodych odbiorców
Abstrakt: Autorka tekstu wychodzi od rozważań skupionych na zagadnieniach teoretycznoliterackich, konkretnie zaś na kategorii bohatera książek dla dzieci i młodzieży oraz oddziaływaniu postaci na odbiorców. Następnie przedstawia wybrane wyniki badań empirycznych, które przynoszą odpowiedź na główne pytanie badawcze: jak bohaterowie prozy dla dzieci i młodzieży wpływają na młodych czytelników? Prezentuje rezultaty prowadzonych przez kilka lat badań nad szkolną recepcją baśni oraz wyniki sondażu diagnostycznego z 2019 roku. Ten ostatni polegał na gromadzeniu pisemnych wspomnień przyszłych nauczycieli polonistów na temat oddziaływania na nich bohaterów prozy dla dzieci i młodzieży w okresie, gdy byli niedorosłymi czytelnikami. Zebrany materiał empiryczny jest bogaty i daje możliwość odpowiedzi na główne pytanie badawcze. Staje się również podstawą wielostronnych refleksji m.in. nad zadaniami nauczyciela
polonisty.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-11
MARIA SZOSKA ORCID: 0000-0001-8115-3591
Uniwersytet Gdański
Historia szkolnego odbioru,
czyli o tym, jak Róża stała się antybohaterką
nie tylko dziecięcej wyobraźni
Abstrakt: Mały Książę od lat porusza wyobraźnię i emocje czytelników na całym świecie. Świadczą o tym zarówno liczne przekłady książki na języki narodowe, a ostatnio na języki regionalne, jak i żywa obecność tekstu w teatrze, filmie czy muzyce, będąca dowodem inspiracji płynącej z lektury. Opowieść ma też stałe miejsce w szkolnym kanonie lektur obowiązkowych; trwa niezmiennie, mimo zmian podstaw programowych. Wreszcie jest dziełem, które – jak wskazują rozmaite badania świadectw szkolnego odbioru – należy do czytanych przez uczniów z przyjemnością i często zapadających na lata w pamięć. Artykuł relacjonuje świadectwa szkolnego odbioru i zestawia je z proponowaną przez scenariusze lekcyjne wizją postaci głównej bohaterki, Róży. Ujawnia w ten sposób następującą prawidłowość: mimo upływu lat i zmian strategii badawczych w projektowanym szkolnym odbiorze postać Róży nie tylko jest marginalizowana czy banalizowana, ale wręcz demonizowana, stając się antybohaterką wyobraźni nie tylko dziecięcego, lecz i dorosłego czytelnika.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-12
ALICJA MAZAN-MAZURKIEWICZ ORCID: 0000-0001-5782-042X
Uniwersytet Łódzki
Kopciuszek bez pomyślunku i godna pożałowania księżniczka.
Bohaterowie literaccy z perspektywy dziecka – dziecięce postrzeganie bohaterów
literackich z perspektywy literaturoznawcy
Abstrakt: Dla literaturoznawcy zajmującego się twórczością adresowaną do dzieci pociągająca jest myśl o poznaniu autentycznego, niezafałszowanego dziecięcego odbioru, doznań i refleksji towarzyszących wczesnym kontaktom z literaturą. Zarazem literaturoznawca ów wie, że znajomość tej sfery jest w sposób nieuchronny cząstkowa, a w relacji do ciekawości poznawczej – wręcz znikoma. Referat jest próbą opisu specyficznego „studium przypadku” – źródłem poznania jest tu bowiem pamięć autorki referatu o jej własnych dziecięcych lekturach, a konkretnie o sądach i emocjach odnoszących się do bohaterów tychże lektur. Motywację tego podejścia stanowi przekonanie o silnym, wyrazistym dostępie do własnych wspomnień oraz obecności w nich wątków interesujących, a niekiedy być może zaskakujących. Towarzyszy temu oczywiście świadomość, że także własne wspomnienia nie są dostępne „w stanie czystym”. Jednak proces transformacji treści wspomnień nie jest tu traktowany jako przeszkoda; przeciwnie, niesie on ze sobą możliwość dołączenia dodatkowej perspektywy, skoro dorosła osobowość dawnego dziecka – „mola książkowego”, jest naznaczoną przez profesję literaturoznawczą.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-13
MAŁGORZATA LATOCH-ZIELIŃSKA ORCID: 0000-0002-2481-6683
Instytut Filologii Polskiej UMCS
Wybrane kreacje niepełnosprawnych bohaterów
współczesnych tekstów literackich w praktyce edukacyjnej
Abstrakt: Niepełnosprawność jest przedmiotem licznych studiów teoretycznych i badań interdyscyplinarnych, zaś bohaterowie z niepełnosprawnością są obecni na kartach literatury od dawna. W rozważaniach teoretycznych na temat niepełnosprawności przywołano koncepcję kultur niepełnosprawności, interdyscyplinarne studia nad niepełnosprawnością, tzw. disability studies, oraz podejście badawcze określane jako crip theory. W artykule podjęto próbę omówienia wybranych kreacji niepełnosprawnych bohaterów współczesnych tekstów literackich z końca XX i początku XXI wieku, które można wykorzystać w praktyce edukacyjnej.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-14
WERONIKA KOSTECKA ORCID: 0000-0002-2373-7326
Uniwersytet Warszawski
Postfeminizm jako perspektywa rozważań nad kulturą popularną – propozycja metody badań literackiej fantastyki dla młodych dorosłych
Abstrakt: Artykuł stanowi próbę teoretycznego sproblematyzowania zjawiska postfeminizmu w tekstach kultury popularnej oraz zidentyfikowania w tym kontekście istotnych problemów badawczych w odniesieniu do powieściowej fantastyki dla młodych dorosłych. Ponieważ szeroko pojęta fantastyka jest bardzo częstym wyborem czytelniczym młodych Polaków i Polek, autorka zakłada, że to właśnie fantastyka odgrywa ważną rolę w transmisji wzorców kulturowych, w tym także genderowych; stąd wywodzi potrzebę badania fantastycznych konstruktów dziewcząt i kobiet oraz identyfikację feministycznych i postfeministycznych komponentów opowieści, w których konstrukty te występują. W pierwszej części rozróżnia feminizm trzeciej fali i postfeminizm oraz przytacza istotne diagnozy i wnioski wypracowane na gruncie badań nad postfeminizmem w ostatnich dwóch dekadach. W drugiej – przybliża obserwacje i koncepcje dotyczące postfeministycznego wymiaru popkultury oraz przedstawia propozycje wykorzystywania ich w badaniach nad literaturą fantastyczną dla młodych odbiorców, uwzględniając literaturę wydawaną w Polsce, a więc rodzimą i przekładową.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-15
GRAŻYNA LASOŃ-KOCHAŃSKA ORCID: 0000-0001-8691-7685
Akademia Pomorska w Słupsku
Te, których wcześniej nie było.
Bohaterki herstorii jako nowe wzorce dla dziewcząt
Abstrakt: Termin „herstoria” powstał w wyniku zabawy słowami. Angielskie history zaczęto czytać jako his story i dla podkreślenia odrębności kobiecych dziejów stworzono odpowiednik: her story, herstorię. Językowy, feministyczny żart zbiegł się w czasie ze zmianą paradygmatu nauk historycznych, w których oprócz analizowania polityki pojawiły się kwestie społeczne i związane z ludzką codziennością. Historia kobiet mieściła się właśnie w nowym paradygmacie, więc termin herstoria szybko się spopularyzował. Dziś obejmuje on również opowieści o kobietach i kobiece narracje. Należą do nich biografie i minibiografie przeznaczone dla młodego czytelnika. Bohaterki tych książek to zarówno panie pominięte przez historię, jak żyjące współcześnie i zasługujące na uwagę. Reprezentują różne zawody, do niedawna dla kobiet niedostępne. Są kreatywne, świadome swoich potrzeb, stanowcze i konsekwentne w działaniach. Z pewnością mogą stanowić wzorce dla współczesnych dziewcząt. Są tymi, których wcześniej nie było.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-16
ANNA PIGOŃ ORCID: 0000-0002-3098-1888
Uniwersytet Wrocławski
„Jak to dobrze, kiedy ma się koło siebie
kawałek marynarki…”. Miłość projektowana
w powieściach dla dziewcząt
Abstrakt: Według Małgorzaty Wójcik-Dudek „miłość zajmuje centralne miejsce w powieści dla dziewcząt. Fakt ten nie wynika jedynie z potrzeb emocjonalnych młodych czytelniczek, ale przede wszystkim jest konsekwencją genologiczną podgatunku”. Celem artykułu jest prześledzenie przemian zachodzących w powieściach dla dziewcząt na przestrzeni trzech epok społeczno-literackich (międzywojnia, okresu powojennego oraz współczesności) w zakresie przedstawiania głównych bohaterek: szczególnie relacji damsko-męskich, które bohaterki budują lub – częściej – które są im narzucane; zarówno przez ramy gatunkowe, jak oczekiwania czytelnicze. Analizie poddano bestsellerowe, wręcz kanoniczne powieści dla dziewcząt, z których część znajduje się na liście lektur uzupełniających dla szkoły podstawowej: autorstwa Kornela Makuszyńskiego, Krystyny Siesickiej, Małgorzaty Musierowicz oraz Ewy Nowak. Są to powieści klasyczne i wzorcowe dla swojego gatunku. Ich bohaterki są rozpoznawalne, charakterystyczne, czasem stanowią pierwowzór później rozbudowywanego typu postaci. Fakt, że protagonistki trafiają do odbiorczej świadomości, skutkuje przejmowaniem przez czytelniczki systemu wartości, który promują bądź uosabiają postaci. Na jego czele znajduje się miłość projektowana, czyli wzorzec uczucia, z którego wynika także określony profil dziewczęcych bohaterek i ich postawa wobec świata.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-17
KAROLINA OLECH ORCID: 0000-0002-3027-5211
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Renia i Ewa. O Reni, (Irenie) Ewie
Szelburg-Zarembinie i ich biografiach
Abstrakt: Artykuł stanowi próbę pokazania konstrukcji jednej z głównych bohaterek utworów dla dzieci Ewy Szelburg-Zarembiny Reni. To dziewczynka, która pojawia się nie tylko w opowiadaniach Najmilsi, ale także w wierszach poetki. Renia jest postacią bardzo złożoną, niejednoznaczną, tajemniczo powiązaną ze swoją kreatorką – Zarembiną. Autorka artykułu pokazuje, jak poetka skonstruowała postać dziewczynki i jak bardzo sama przebija się przez te utwory.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-18
KAROLINA SZYMBORSKA ORCID: 0000-0003-1907-3464
Uniwersytet w Białymstoku
W poszukiwaniu małej dziewczynki.
O twórczości Doroty Terakowskiej
Abstrakt: Autorka podejmuje w artykule próbę rekonstrukcji ontologii dziewczynki w twórczości Doroty Terakowskiej na przykładzie powieści Lustra Pana Grymsa. Rewiduje zarówno patriarchalne poglądy Lacana na temat tożsamości dziecka, koncepcję „bycia dziewczynką” Pierra Péju, mitopoetycką refleksję Josepha Campbella, jak i współczesne koncepcje feministyczne dotyczące kobiecej tożsamości (Lasara Allen, Pinkola Estés, Maureen Murdock). Celem artykułu jest poznanie sensu bycia i bytu dziewczynki. Bycie to jawi się jako komponent złożonych procesów i przemian, które ustalane są przez ciąg archetypowych procesów identyfikacji na drodze puella rite de passage.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-19
KATARZYNA JAWORSKA-BISKUP ORCID: 0000-0001-6696-3078
Uniwersytet Szczeciński
Obraz dziecka i dzieciństwa
w średniowiecznej literaturze walijskiej
Abstrakt: Artykuł omawia obraz dziecka i dzieciństwa w średniowiecznej Walii w świetle wybranych źródeł. Analizą objęto przekazy kronikarskie, zbiór prawa, prozę i poezję. Na łamach opracowania podjęto takie kwestie jak status dziecka wynikający z przepisów prawnych, tradycje związane z wychowywaniem, relacje rodzicielsko- dziecięce. W konkluzji zebrano najważniejsze wnioski dotyczące postrzegania dziecka w średniowiecznej Walii. Materiał badawczy wskazuje, że dzieci zajmowały ważną pozycję w Walii. Dziecko korzystało z ochrony prawnej, było otoczone opieką zarówno rodziny biologicznej, jak i zastępczej. Ważnym wątkiem w średniowiecznej literaturze walijskiej jest motyw śmierci dziecka i żałoby rodziców.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-20
LARISSA RUDOVA ORCID: 0000-0003-3063-6360
Pomona College
From Socialist Realism to Mash-up Fiction: The
Evolution of Arkadii Gaidar’s Timur and His Team
Abstract: When Arkadii Gaidar’s novella Timur and His Team was published in 1940, it gained instant critical acclaim, readers’ recognition, and was included in school reading lists for future generations. While the story cleverly combines an entertaining narrative of children’s adventures with political ideology, its main focus is on the character of Timur who embodies an ideal Soviet child and a talented young leader. In post-Soviet children’s culture Gaidar’s story undergoes numerous textual and cinematic transformations that reinforce some general cultural assumptions about Soviet Russia while simultaneously revising and transforming them. The article traces the evolution of Gaidar’s story over time and analyzes its cultural significance. Ultimately, the new versions of Timur and His Team reveal a need for addressing the past either as a traumatic experience or a nostalgic tribute to happy Soviet childhood where children were raised in the spirit of collectivism, national pride, and moral principles.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-21
IWONA MORAWSKA ORCID: 0000-0001-7866-2272
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
Literackie kreacje postaci historycznych
w cyklu książek dla młodych czytelników
„Zdarzyło się w Polsce”
Abstrakt: W artykule omówione są wybrane strategie kreowania postaci historycznych w cyklu książek dla młodych czytelników „Zdarzyło się w Polsce” (wyd. Literatura). Analiza stosowanych przez autorów rozwiązań i środków językowo- stylistycznych pozwoliła zrekonstruować implikowane w tekście sposoby tworzenia i wartościowania postaci literackiej o rodowodzie historycznym. Przedmiotem ustaleń są też nawiązania do kontekstów kulturowych, które mogą kształtować funkcjonowanie tego typu książek i ich bohaterów w obiegu czytelniczym.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-22
CATERINA BALISTRERI BONSAVER ORCID: 0000-0003-2046-5166
Independent Researcher, UK
Pedagogical Commitment in Time of Self-doubting:
G. Oster’s Bad Advice and Children’s Literature as Adults’ Carnival
Abstract: Bad Advice by Grigorii Oster is a hugely popular children’s series offering playful, topsy-turvy advice, and was first published in Russia in 1990 – a time of enormous social and cultural change. At the core of my investigation is the way in which this series expresses a specific understanding of adults as bearers of pedagogical and intellectual agency in post-perestroika Russia. Between the early 1980s and the early 1990s, through debates on journals and newspapers, novels and films, Russian culture exposed false values, violence and authoritarianism as features that were profoundly rooted in Soviet society. This, however, ended up in a blind alleym for those who claimed a moral and intellectual leading role, because adults were described as representatives of that violent society and able to affect younger generations. Bad Advice managed to overcome that blind alley by staging a carnival in which the narrative voice is both a member of the intelligentsia endowed with moral authority, and the legitimate provider of a new, non-conformist pedagogy. It eventually reaffirmed the old theme of the ubiquitousness of violence, delegitimizing the narrative voice’s pedagogical claims and closing its carnival, before opening a new one, in a long series of collections of advice.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-23
KRZYSZTOF RYBAK ORCID: 0000-0001-8018-2622
Uniwersytet Warszawski
ALEKSANDRA SUCHAŃSKA ORCID: 0000-0003-1974-3480
Uniwersytet Warszawski
MINERWA WDZIĘCZKOWSKA ORCID: 0000-0002-7203-2728
ANNA LESZCZYŃSKA ORCID: 0000-0002-3235-7966
Uniwersytet Warszawski
GABRIELA NIEMCZYNOWICZ-SZKOPEK ORCID: 0000-0002-6998-8104
Uniwersytet Warszawski
DOROTA KOWALIK ORCID: 0000-0001-5266-5133
Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego w Warszawie
Dziecięca książka informacyjna w Polsce.
Wybrane problemy
Abstrakt: Artykuł stanowi analizę współczesnej książki informacyjnej dla dzieci
dostępnej w Polsce, a jego celem jest rewizja dotychczasowych rozpoznań i wprowadzenie do rodzimego obiegu naukowego nowych koncepcji. Tekst został podzielony na cztery główne części poprzedzone wstępem teoretycznym: w pierwszej omówiono niektóre gatunki (m.in. książka wczesnokonceptowa i komiks), druga skupia się na paratekście oraz retoryce i ideologii, trzecia to przegląd wybranych tematów (seksualność, ochrona przyrody i sztuka), a ostatnia dotyczy temporalności i transgraniczności analizowanych publikacji.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-24
WERONIKA KOSTECKA
University of Warsaw, PL
CRISTINA BACCHILEGA
University of Hawai‘i at Mānoa, US
ANNE DUGGAN
Wayne State University, US
PAULINE GREENHILL
University of Winnipeg, CA
MAYAKO MURAI
Kanagawa University, JP
Fairy-Tale Heroines of the (non)Mass Imagination
Interview Conducted by Weronika Kostecka
As experts in fairy tale studies, in your numerous publications, you discuss intertextual and transfictional incarnations of such cult fairy-tale heroines as Snow White, Cinderella, Little Red Riding Hood, or Rapunzel. What are the directions of the cultural evolution of these female characters that you consider the most significant?
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-25
JUSTYNA ZAJĄC ORCID: 0000-0002-0265-3123
Uniwersytet Wrocławski
Świadkowie zbrodni – druga wojna światowa
w egodokumentach polskich dzieci
Recenzja publikacji „A małe dzieci do ognia wrzucali”. Antologia wypracowań szkolnych (1945–1946) na temat II wojny światowej pod redakcją Macieja Wróblewskiego, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Mikołaja Kopernika, Toruń 2021, ss. 304.
Streszczenie: Artykuł jest recenzją opracowanej przez Macieja Wróblewskiego antologii, w której zamieszczone zostały wypracowania polskich dzieci (pisane w latach 1945–1946) na temat ich wojennych doświadczeń. Redaktor twierdzi, że odkryte w archiwach prace pisemne uczniów są unikalne, ponieważ stanowią zapis przeżyć młodych Polaków w czasach drugiej wojny światowej. Mają one wartość dokumentalną i mogą zostać wykorzystane w naukach historycznych.
Filoteknos, vol. 12 • 2022 • DOI: 10.23817/filotek.12-26
KAROLINA LEWIŃSKA ORCID: 0000-0003-2513-7233
Uniwersytet Wrocławski
Śladami płomieni,
czyli ogień w literaturze dla dzieci
Recenzja książki wydanej pod redakcją Anny Czabanowskiej-Wróbel i Krystyny Zabawy Żywioły w literaturze dziecięcej. Ogień, Wydawnictwo Uniwersytetu Jagiellońskiego, Kraków 2021, ss. 312.
Streszczenie: Artykuł jest recenzją książki pt. Żywioły w literaturze dziecięcej. Ogień, która wydana została pod redakcją Anny Czabanowskiej-Wróbel i Krystyny Zabawy. Publikacja ukazała się w 2021 roku i zamyka cykl monografii poświęcony żywiołom w literaturze dla młodych odbiorców. Autorzy artykułów proponują interpretacje motywu ognia, który obecny jest w literaturze dla dzieci. Poddają analizie utwory pochodzące z różnych epok, przynależące do różnych gatunków i rodzajów literackich.
