Seria wydawnicza:
 |
Filoteknos, vol. 10/2020Czytanie – doświadczenie – emocje. |
Spis treści
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-1
JEANETTE HOFFMANN ORCID: 0000-0003-1959-3718
Libera Università di Bolzano
DOROTA MICHUŁKA ORCID: 0000-0002-7237-2618
University of Wrocław
XAVIER MÍNGUEZ-LÓPEZ ORCID: 0000-0001-6361-9263
Universitat de València
Czytanie literatury i emocje – perspektywa edukacyjna
Czytanie to naprawdę niesamowita aktywność. Czarne zawijasy na białej kartce są nieruchome jak grób, bezbarwne jak księżycowa pustynia, lecz dają czytelnikowi przyjemności tak wyraziste, jak dotyk ukochanego ciała, tak podniecające, pełne kolorów i przemieniającą jak nic innego w świecie realnym. (Nell 1988)
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-2
JEANETTE HOFFMANN ORCID: 0000-0003-1959-3718
Libera Università di Bolzano
DOROTA MICHUŁKA ORCID: 0000-0002-7237-2618
University of Wrocław
XAVIER MÍNGUEZ-LÓPEZ ORCID: 0000-0001-6361-9263
Universitat de València
Literary Reading and Emotions – Educational Perspectives
Reading for pleasure is an extraordinary activity. The black squiggles on the white page are still as the grave, colorless as the moonlit desert; but they give the skilled reader a pleasure as acute as the touch of a loved body, as rousing, colorful and transfiguring as anything out there in the real world. (Nell 1988)
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-3
MAGDALENA REMBOWSKA-PŁUCIENNIK ORCID: 0000-0002-8800-3550
Polish Academy of Sciences in Warsaw
Read and Do What You Want… Young (E-)Readers in a Classroom
on the Outskirts of the Gutenberg Galaxy
Emotions have become an increasingly valuable element of reading studies, literary theory and empirical research on reader response. Here, I discuss some new issues in the field of affective studies on literary reading. This article is an overview of some main consequences of digital revolution (e.g. redefinition of reading, reading habits, and reading experiential values). These cultural changes challenge the classroom teaching of literature. I suggest, that the new media and technologies have a deep impact on the traditionally conceptualized ideas of “reader response”, “emotional involvement”, since they activate new forms of reading experiences and new modes for expressing them. The socially-based and interactive environment has been transforming the ways people (young readers) engage in reading texts and this seems to be a newly emerging object of research for the empirical literary studies on reader response.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-4
ZOFIA ZASACKA ORCID: 0000-0002-3437-5578
National Library, Educational Research Institute
My Friend Eeyore or to Be Like Coraline – Training in Reading Engagement
Socialization to reading in early childhood is necessary to make reading an obvious, giving pleasure activity. It can be strengthened through literary socialization, for example by reading together with caregivers, browsing through books and talking about them with the child as a pastime at home or in a kindergarten, playing pretend or make-believe games based on a text that was read, etc. The child should be an active participant in all strategies of socialization to reading – autonomous in evaluation and interpretation of the text. The studies on social reading attitudes and motivation prove that reading experiences build intrinsic motivation in reading. When reading is an important, attractive, obvious practice for children, their will to read comes from the conviction that reading brings pleasure and satisfaction, it means that they are intrinsically motivated to reading and they become engaged readers. The author of the paper will describe the process of socialization to reading based on emotions evoked during literary reading and responsible for improving reader’s Theory of Mind. Engagement will be also analyzed through emotions awakening during the reading process in relation to the literary characters, as well as the reader’s participation in the game designed by the plot’s author. Such emotions unleash cognitive processes, self-reference memory, and anticipation, such as figuring personality traits of a literary character, or free empathy-related emotions, for example wanting to become friends with a literary protagonist. Readers follow the narrator into a fictional world, which allows them to experiment with their own states of mind, train their empathy and identify with the character. Theoretical and empirical studies of reader’s response in the context of socialization to engagement in reading will be discussed in this paper.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-5
MAŁGORZATA CHROBAK ORCID: 0000-0003-1468-3802
Pedagogical University of Cracow
KATARZYNA WĄDOLNY-TATAR ORCID: 0000-0001-6972-1138
Pedagogical University of Cracow
Waga emocji. Narracje afektywne w literaturze dla dzieci i młodzieży
W pierwszej części autorki artykułu rozważają kwestię tzw. „zwrotu afektywnego” we współczesnych badaniach literaturoznawczych, który nazywają formą grupowego reagowania na wybrane problemy życia społecznego oraz jego manifestacji w literaturze. Badaczki podkreślają, że w literaturze dla dzieci i młodzieży afektywność jest obecna od dawna. Przejawia się ona poprzez obecność czynników odpowiedzialnych za strukturę i odbiór utworu literackiego. Właśnie te elementy wpływają na emocjonalny świat młodego czytelnika. Kolejne części artykułu koncentrują się na analizach dwóch tomów opowiadań: Doroty Combrzyńskiej-Nogali Pralnia pierza. Opowiadania o tym, co ważne (2018) oraz Gorzka czekolada i inne opowiadania o ważnych sprawach (2016), którego autorami są znani twórcy polskiej literatury dziecięcej. Autorki rozpoznają w zbiorze Pralnia pierza… przykład narracji afektywnej implikującej, czyli eksponującej wnioskowanie, wynikanie, a także przenikanie się zjawisk psychospołecznych i kulturowo-przestrzennych. Antologię Gorzka czekolada… badaczki interpretują natomiast jako typ narracji afektywnej eksplikującej, z przewagą ujęć (auto)definicyjnych, wyjaśniająco-unaoczniających
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-6
MAŁGORZATA LATOCH-ZIELIŃSKA ORCID: 0000-0002-2481-6683
Uniwersytet Marii Curie-Skłodowskiej w Lublinie
Jednak czytają!
Co, dlaczego i jak czyta współczesna młodzież
Artykuł prezentuje wyniki sondażu diagnostycznego przeprowadzonego wśród młodzieży szkolnej w wieku 13–15 lat na temat ich preferencji czytelniczych. Zestawienie danych ilościowych i jakościowych z wynikami innych eksploracji (m.in. Zofii Zasackiej czy ogólnopolskimi badaniami czytelnictwa za rok 2016) pozwoliło na stworzenie swoistej mapy zainteresowań i motywacji czytelniczych młodych ludzi. Na ich podstawie sformułowano wnioski edukacyjne i wskazówki do pracy dla nauczycieli.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-7
KRYSTYNA KOZIOŁEK ORCID: 0000-0002-0727-1781
Uniwersytet Śląski
Nadmiar czytania, niedobór lektury
Artykuł omawia współczesny status czytania w kontekście teorii i praktyki czytania. Zrozumienie pojęcia czytania polega na odwołaniu do istoty „bycia” (jako obiektu tekstowego) i „bycia” (jako tematu czytania). Wewnętrzna dynamika tej kategorii wynika z interpretacji różnych lub nawet sprzecznych treści i jakości, które kategoria ta opisuje. „Czytanie” nazywamy bowiem aktywnością afektywno-intelektualną czytającego; także praktyką kulturową zawartą w czytaniu, ale nie identyczną z nią; ponadto „czytanie” zwraca uwagę na zapisany tekst jako obiekt, który istnieje niezależnie; i wreszcie należy zwrócić uwagę na fakt, iż pojęcie czytania związane jest z listą tekstów, które musi znać instytucja edukacyjna, grupa społeczna lub środowiskowa.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-8
PENNIE GRAY ORCID: 0000-0002-7105-2508
Illinois Wesleyan University
Long Way Down: Making Space for an Empathic Understanding of African-American Adolescents through Literature
There has long been a call for more diverse representation in literature for children and adolescents in the United States, for children who read multicultural literature can both see themselves reflected in the literature they read and be exposed to authors from diverse backgrounds who can serve as role models for them. One such author is Jason Reynolds, a prolific African-American author of books for adolescents. His most recent book, Long Way Down, is the poignant story of a fifteen year old African-American young man named Will who must make a life-and-death decision. While Will could be viewed as impulsive and potentially violent due to the saturation of gang-related activity in his neighborhood, Reynolds’ crafting of the text compels the reader to reconsider this assessment and instead take a more empathic stance toward Will. More specifically, the author’s compelling use of cultural compassion, poetic form, and time flexibility combine to draw the reader into a deeper understanding of the complexities of Will’s life. This compassionate treatment of the main character creates a narrative that is appealing to young African-American readers who thirst for books that reflect their lives and that unveil the challenges they face as they navigate the violence that often plagues urban life. Long Way Down also provides a meaningful and realistic counter-narrative to an all-to-widely accepted view of African-American males as dangerous and violent.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-9
MACIEJ WRÓBLEWSKI ORCID: 0000-0002-6386-7168
Uniwersytet Mikołaja Kopernika w Toruniu
„Tekst emocjonalny” dla dzieci i młodzieży jako dialog międzypokoleniowy
W artykule scharakteryzowano pisarskie strategie konstruowania różnych stanów emocjonalnych, wywołanych przeżyciami wojennymi oraz przeżyciami estetycznymi, których doświadczają postacie literackie utworów Stefana Żeromskiego, Jerzego Szczygła, Małgorzaty Musierowicz, Rafała Kosika i Marcina Szczygła. Do analizy wybrano utwory ze scenami przedstawiającymi doświadczanie przez bohaterów mocnych (pozytywnych i negatywnych) przeżyć. Przyjęto za Richardem A. Shwederem założenie, że emocje – także te ujawniane przez postacie literackie – mają charakter określonych struktur narracyjnych. W celu ich uprawdopodobnienia pisarze wykorzystują własne przeżycia, które zostały zapisane w pamięci autobiograficznej, będącej ciągłym i złożonym procesem budowania ludzkiej tożsamości za pomocą dwóch komplementarnych pól: dzieciństwa i dorosłości. Efektem tego zjawiska jest „tekst emocjonalny”, który może pełnić funkcję międzygeneracyjnego mostu, pozwalającego skutecznie oddziaływać dorosłemu pisarzowi na młodych czytelników.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-10
RENATA ALEKSANDROWICZ ORCID: 0000-0002-0008-9039
Uniwersytet Wrocławski
Emocje lekturowego dzieciństwa we wspomnieniach współczesnych seniorów
Współcześni seniorzy są ostatnim pokoleniem, którego dzieciństwo upłynęło bez znaczącej konkurencji środków masowego przekazu. Jest to generacja wychowana w szacunku do słowa pisanego i sacrum książki. Tekst jest analizą wypowiedzi słuchaczy Uniwersytetu Trzeciego Wieku we Wrocławiu na temat ich ekscytacji lekturowych w dzieciństwie. Analizie poddano emocje wobec najbardziej poczytnych młodzieńczych lektur pokolenia trzeciego wieku oraz uczuciowe związki z bohaterami literackimi i ich losami. Omówiono emocjonalne okoliczności czytelnicze np. sytuacje pierwszej lektury lub wspólnotowego czytania, zaprezentowano uczuciowe przywiązanie do książek jako przedmiotów, np. książek-prezentów czy książek niedostępnych, a na koniec opisano sentymentalne powroty do młodzieńczych lektur.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-11
MARCIN CZERWIŃSKI ORCID: 0000-0001-5351-293X
Uniwersytet Wrocławski
Hipotetyczne odczucia czytelnika wobec warstwy wizualnej wydania i ekspozycji świata przedstawionego w powieści dla młodzieży Dolina światła Aleksandra Minkowskiego
W artykule początkowo omawiany jest potencjalny odbiór okładki pierwszego wydania powieści Aleksandra Minkowskiego pt. Dolina światła. W drugiej kolejności przechodzi się do strategii zawartej w jej ekspozycji: analizowana jest fokalizacja, styl narracji oraz relacje protagonisty z innymi bohaterami, jak też źródła potencjalnego konfliktu konstruującego fabułę. W analizach tych bierze się pod uwagę czytelnika modelowego tej powieści młodzieżowej, jak też emocji, jakie mogą wywoływać poszczególne chwyty stylistyczne i wielkie figury narracyjne. W perspektywie tej wykorzystane zostają między innymi koncepcje Gastona Bachelarda, Rolanda Barthes’a i Rity Felski.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-12
JOHANNES MAYER ORCID: 0000-0002-8177-6008
Leipzig University
Reading Books as Shared Events.
A Performative View on Early Literacy Practices
The most important setting for early literary learning is reading-aloud interactions within families. Children gather fundamental experiences with literature as a dialogic imagination with a competent partner who scaffolds the literary learning processes within a temporary supportive interpersonal framework, which can be described as a learning format. The process of experiencing literature is not only determined by reading-aloud and listening but also by multimodal activities and emotions that accompany the reading interaction. Emotions in reading-aloud therefore are more than a para-verbal way of reading or a way to gain joint attention. The performative perspective on reading-aloud formats shows different activities that help the adult and child to establish and experience their interaction as an event. This qualitative case study examines videotaped reading-aloud interactions in which adults and children create the event of reading as a shared goal. The results suggest different categories to describe performative processes and effects. The aim of the study is to discuss the idea of performative reading and present didactic conclusions with regard to the experience of literature in early reading-aloud interactions.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-13
IGOR BORKOWSKI ORCID: 0000-0002-9332-6581
Uniwersytet Wrocławski
Literatura o tematyce tanatycznej adresowana do najmłodszych – problemy dostępności, odbioru, recepcji na polskim rynku wydawniczym
Artykuł koncentruje się na ustaleniach statusu potencjalnych użytkowników (rodziców i opiekunów częściej niż samych adresatów literatury dla najmłodszych odbiorców), okoliczności doboru literatury tanatycznej, samoświadomości i świadomości okoliczności, w których ma się ona aktywizować w odniesieniu do wpisanych w nią odbiorców. Autor stawia pytania o to, czy rodzice i opiekunowie najmłodszych mają świadomość wagi tego typu tekstów, kiedy, w jakich okolicznościach i w jakim celu się nią posługują, na jakie przeszkody napotykają, jak starają się sobie z nimi radzić. Istotnym wątkiem badań jest próba ustalenia kompetencji tanatopedagogicznych na podstawie tekstów, ocen, opinii i recenzji czytelników i użytkowników literatury dotyczącej umierania i śmierci, która jest prymarnie adresowana do najmłodszych odbiorców.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-14
HANNA DYMEL-TRZEBIATOWSKA ORCID: 0000-0002-7753-5463
University of Gdańsk
Imagine Being so Pretty and Getting No Happiness out of It!
A Few Reflections on Beauty, Art and Artistic Creation in the Moomin Books by Tove Jansson
The article discusses fundamental aesthetic stances which Tove Jansson has adopted in her Moomin books, traditionally perceived as children’s literature. Nevertheless, the series is notably multi-addressed, and analyses of numerous scenes allow us to draw conclusions about the author’s own concepts of beauty and art, which are accessible to more experienced readers. As the study shows, Jansson’s approach does not correspond to one specific theory but rather inclines to perceptualism, emotionalism and hedonism. Furthermore, the article discusses the reflections on the act of artistic creation which the artist interwove predominantly into the characterization of Moominmamma and Moominpappa. In the traits of these two key characters she addressed aspects of her own two artistic domains, painting and writing. However, taking a stand on serious philosophical matters, she managed to retain an evident child-oriented address, demonstrating her unique mastery of double address.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-15
MARTA NADOLNA-TŁUCZYKONT ORCID: 0000-0002-4721-5127
Uniwersytet Śląski w Katowicach
Powrót do czytelników Szatana z siódmej klasy
Kornela Makuszyńskiego w książce Konrada T. Lewandowskiego
Artykuł ma na celu zwrócenie uwagi na oficjalną kontynuację Szatana z siódmej klasy Kornela Makuszyńskiego w postaci książki Konrada Tomasza Lewandowskiego pt. Szatan i spółka. Dalsze przygody Szatana z siódmej klasy wydane zostały w 2017 roku przez „Naszą Księgarnię”, oficynę od lat specjalizującą się w publikowaniu wartościowych utworów dla dzieci i młodzieży. Ponadto autorka przedstawiła w tekście krótką charakterystykę losów wydawniczych pierwowzoru książki, uwzględniając przyczyny mniejszej obecnie znajomości (niż bywało to w poprzednich latach) zarówno twórczości, jak i postaci autora 120 przygód Koziołka Matołka. Z niniejszego artykułu można się także dowiedzieć, że inspiracja utworami Makuszyńskiego doprowadziła Lewandowskiego do stworzenia intrygującej, pełnej zaskakujących zwrotów akcji powieści, osadzonej w ważnym dla współczesnego młodego odbiorcy cyberświecie. Próbowano przedstawić walory utworu oraz dowieść, że można go uznać za godną kontynuację książki o przygodach Adma Cisowskiego, należycie reprezentującą pogodną filozofię myślenia najpopularniejszego pisarza okresu dwudziestolecia międzywojennego, widzącego w ludziach tylko dobro. Lewandowski pokazał również, że można czerpać z twórczości uznanych pisarzy, których książki ze względu na anachroniczny język wydają się dzisiaj młodym ludziom mało atrakcyjne. W dalszych przygodach Szatana pisarz umiejętnie wykorzystał też te same pokłady humoru i optymizmu, które były znakami rozpoznawczymi prozy Makuszyńskiego, co we współczesnym, często trudnym, pełnym smutku i cierpienia świecie, wydaje się być dobrym sposobem na pokazanie dzieciom, że mimo przeciwności, warto się uśmiechać, także przy dobrej książce.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-16
BEATA GROMADZKA ORCID: 0000-0001-7085-5096
Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu
Anty-Jeżycjada?
Jakie są najnowsze powieści dla dziewcząt i o dziewczętach na przykładzie Fanfika (2016) Natalii Osińskiej?
Celem artykułu jest przedstawienie tendencji w najnowszej literaturze o dojrzewaniu z nurtu powieści dla dziewcząt na tle tradycji tej odmiany piśmiennictwa. Główny obszar zainteresowania stanowią powieści z przełomu XX i XXI wieku. Omówienie charakterystycznych linii rozwojowych tej formy gatunkowej jest tłem dla analizy powieści Fanfik Natalii Osińskiej z 2016 roku, która prowadzona jest z wykorzystaniem narzędzi poetyki afektywnej. W rezultacie dochodzi do zarysowania modelu lektury afektywnej właściwego dla praktyk czytelniczych oraz dla funkcji performatywnej literatury skierowanej do młodego odbiorcy. Autorki analizowanych powieści wychodząc od własnych afektów, przeżyć i spostrzeżeń ku podmiotowi, nastoletniemu odbiorcy, umożliwiają mu nie tylko lepsze zrozumienie świata i zachowania innych ludzi, ale przekazują pewne, akceptowane kulturowo, choć niełatwe w realizacji wzory postępowania. Zawarty w powieści nie zawsze przyjazny obraz świata i często budzące kontrowersje zachowania bohaterów są nieoczywistą i skłaniająca do namysłu propozycją aksjologiczną. Ważne miejsce w artykule zajmuje przedstawienie powieści „Fanfik” jako świadomego i ostentacyjnego nawiązania do tradycyjnych ujęć tematu dojrzewania w cyklu powieści Małgorzaty Musierowicz „Jeżycjada”.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-17
GRAŻYNA B. TOMASZEWSKA ORCID: 0000-0001-9467-8426
Uniwersytet Gdański
Obojętność świata a pragnienie sensu:
Zbigniew Herbert, Dęby
W artykule traktuje się czytanie tekstu poetyckiego (Dęby Herberta) jako akt otwierania na to, co szczególnie trudne, niewyrażalne, ale męczące każdego (również ucznia) w najprostszych przejawach codziennej egzystencji. Chodzi o problem napięcia (i konsekwencji z tego wynikających) między pragnieniem bycia w świecie oswojonym a odczuciem całkowitej i fundamentalnej obcości świata, między pragnieniem uchwycenia sensu w tym, czego doświadczamy a wszystkim, co tym próbom w sposób jaskrawy zaprzecza. Przedmiotem refleksji stają się również ludzkie formy niezgody na rozpacz.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-18
MARTA RUSEK ORCID: 0000-0002-5794-9925
Uniwersytet Jagielloński
(Roz)poznawane? Baśnie w odbiorze uczniów
U podstaw podjętej w artykule refleksji leży pytanie, jak przemiany gatunkowe baśni wpływają na kształtowanie doświadczeń odbiorczych dzieci. Dało ono asumpt do przeprowadzenia wśród uczniów szkoły podstawowej badania, którego celem było rozpoznanie ich kompetencji kulturowych. Dydaktyczny eksperyment został przeprowadzony w odwołaniu do baśni Hanny Krall pt. Co się stało z naszą bajką? Utwór ten cechują gry z konwencją gatunkową, intertekstulane nawiązania do tradycyjnych baśni, metatematyczne odniesienia. Te właściwości tekstu umożliwiały sprawdzenie, na ile młodzi odbiorcy znają tradycyjne baśnie oraz popularne motywy i cechy gatunkowe. Natomiast otwarte, niejednoznaczne zakończenie sprzyjało rozpoznaniu samodzielności odbioru i interpretacyjnych umiejętności. Uzyskane wyniki posłużyły nie tylko do określenia doświadczeń kulturowych uczniów, ale też przejawianych przez nich estetycznych oczekiwań oraz etycznych i egzystencjalnych postaw. W tle pojawia się problem, w jakim stopniu oraz w jaki sposób współczesna baśń pełni funkcję modelowania świata.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-19
SABINA WALERIA ŚWITAŁA ORCID: 0000-0003-1570-2702
Uniwersytet Wrocławski
Baśnie i opowieści Hansa Christiana Andersena a proces socjalizacji współczesnych dziewcząt
Hans Christian Andersen w polskiej przestrzeni literackiej, inaczej niż w duńskiej, pozostaje pisarzem „wtłoczonym w dziecięcego odbiorcę”. W nowej podstawie programowej baśnie Andersena widnieją w wykazie lektur dla pierwszego etapu edukacyjnego (klasy 1–3). Tak wczesny kontakt z utworami Duńczyka powoduje ich ograniczoną recepcję. Zasadnym zdaje się być zaproponowanie tekstów Andersena starszym odbiorcom.
Przekazy socjalizacyjne w okresie powstawania utworów słynnego pisarza były zdecydowanie bardziej jednoznaczne. Wiktoriański model wychowania przypisywał społecznie oczekiwane role kobietom i mężczyznom. Dziś paradygmat kobiecości i męskości stanowi konglomerat tradycyjnych i egalitarnych wzorów zachowań (ról płciowych). Przewaga wyrazistych (w stosunku do baśni tradycyjnej) kobiecych kreacji w twórczości autora usprawiedliwia zwrot w stronę żeńskiego odbiorcy. Wzorce wpajane czytelniczkom przez znane teksty Andersena w znacznej mierze ocenione zostały jako negatywne – stereotypowe, wpisujące się w przestarzały model wychowania, szkodliwe.
Artykuł jest próbą weryfikacji niektórych stanowisk badawczych oraz próbą określenia, jakie kulturowe komunikaty mogą nieść utwory Andersena w zakresie socjalizacyjnych wzorców dla dziewcząt.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-21
MAŁGORZATA WÓJCIK-DUDEK ORCID: 0000-0001-9032-8875
University of Silesia in Katowice
Memory Boom and Imaginarium of Holocaust
in Polish Literature for Young Readers
The article is an attempt to show the changes that have place in the literary representation of the Holocaust in works addressed to young audience. The author presents individual titles of texts including them in the extremely popular today post-memory narrative and Polish educational policy. Particular attention is devoted to books published in the Year of Korczak which were not only meant to familiarize young audiences with this great teacher but also to recall the figures of women who supported Korczak in his activities. In this sense the texts that tell about the Holocaust also testify to the presence and role of women in building a great pedagogical work created by Korczak and thus into fit into the modern phenomenon of herstory. The article is a voice in the discussion on the role of memory which among other things, cannot be petrified on the literary topos of the Holocaust, but should occupy a central place in the pedagogy of empathy.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-20
DOROTA MICHUŁKA ORCID: 0000-0002-7237-2618
Uniwersytet Wrocławski
Jasio-Jeżyk braci Grimm i Jeż Katarzyny Kotowskiej jako szkolne lektury. Inny i oswajanie przez miłość
Artykuł przestawia analizę porównawczą dwóch utworów literackich: baśni braci Grimm Jasio-Jeżyk i baśni-paraboli Jeż Katarzyny Kotowskiej w perspektywie „inności” i szerzej w odwołaniu do kwestii oswajania emocji. Mimo tego, że „inność” w baśni wydaje się naturalna i akceptowalna, historia Jasia-Jeża – bohatera odrzuconego – nieustannie prowokuje do nowych interpretacji. XIX-wieczna opowieść Grimmów i współczesna opowieść Kotowskiej – parabola o adoptowanym chłopcu należą do grupy opowiadań z protagonistą dziecięcym, który jest pół-człowiekiem i pół-zwierzęciem. Bohaterowie obu opowieści są zuchwali i samotni, ale tylko jeden z nich jest odrzucony. Z punktu widzenia psychoanalizy, szczególnie z punktu widzenia emocjonalnej ambiwalencji i skomplikowanych psychologicznie „motywów” działań dziecięcych bohaterów, mogą one być dobrym przykładem konfrontacji dziecka z podstawowymi problemami życiowymi (Piotruś w przypowieści Kotowskiej) i chorobami (Jasio-Jeżyk). Analizowane w artykule opowieści ukazujące problemy dzieci odrzuconych oraz indywidualizację obrazu bohatera, mogą odsyłać do zagadnienia emocjonalnej identyfikacji czytelnika z bohaterem, mogą wspierać także trudny okres dorastania, kształtowania się osobowości i pewności siebie, a także zwracać uwagę na rolę pozytywnego myślenia. Poetycka opowieść Kotowskiej o pokonywaniu barier między dzieckiem a rodzicem, podkreśla rolę uczuć i miłości oraz kreuje czytelny obraz szczęśliwej rodziny. W opowieści braci Grimm, natomiast fabuła, opiera się na głównie działaniach głównego bohatera, z naciskiem na temat odrzucenia i ponownej akceptacji. Obie historie mają szczęśliwe zakończenie: chłopcy – jako zwierzęta-dzieci – konfrontują się odważnie ze swoją „innością”, są aktywni w swej walce o miłość i ostatecznie ją wygrywają.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-22
MATEUSZ ŚWIETLICKI ORCID: 0000-0001-7009-3837
University of Wrocław
When Victims Become Victimizers.
Abuse and Neglect in Sapphire’s The Kid
In both of her novels, Sapphire depicts disadvantaged gifted children and adolescents. Precious, the illiterate protagonist of Push (1996), eventually starts to write poetry. In The Kid (2011) her son Abdul becomes a passionate dancer. Both protagonists are also victims of sexual abuse and social neglect. While they try to use their gifts as a way of coping with trauma, only Abdul grows up to be a victimizer. This essay shows that Sapphire challenges the stereotypical understanding of the child’s innocence. She also depicts social isolation of abused Black children, and, instead of condemning Abdul, makes her readers try to understand the causes of the rage, anger, and abusive behavior of a victim who becomes a victimizer.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-23
MAGDALENA JONCA ORCID: 0000-0001-7575-2272
Uniwersytet Wrocławski
Kto lepiej rządził Polską, czyli na tropie królów, historii i …smaku landrynek (o emocjach w powieści Jadwiga kontra Jagiełło Grażyny Bąkiewicz)
Przedmiotem artykułu jest pierwsza od ponad 50 lat (od czasu publikacji Jadwigi i Jagienki Czesławy Niemyskiej-Rączaszkowej), powieść historyczna dla dzieci opowiadająca o życiu i czasach polskiej królowej – Jadwigi (1374–1399). Ukazano w nim relacje między epizodem biograficznym i wydarzeniem historycznym a prawdą historycznych ciekawostek (jako źródłem literackich emocji), scharakteryzowano synkretyczną formę (powieściowa struktura narracyjna + elementy komiksu + komponent snu, który niebawem może się spełnić, by ze szkolnej ławki, sterowanej przez komputer, przenieść się do przeszłości). Mowa w nim o szkolnej lekcji historii – interesującej i zabawnej.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-24
ANA MARGARIDA RAMOS ORCID: 0000-0001-5126-4389
Universidade de Aveiro
When Reading Becomes a Game:
Parallel Narratives in Portuguese Picturebooks
The aim of this text is to carry out an analysis of a specific picturebook type that includes two parallel narratives and can be read in two different directions. The first book under analysis, As duas estradas (2009) [Two Roads] (text by Isabel Minhós Martins), is organised using two verbal and visual narratives which tell the story of two partially simultaneous journeys in Portugal, from Lisbon to Alcobia doTejo, in two different cars by members of the same family. The second book, Olhe, por favor, não viu uma luzinha a piscar?/Corre, coelhinho, corre! (2013)[Follow the Firefly / Run, Rabbit, Run!], is a wordless picturebook that can be read in two directions, from left to right and from right to left, depicting two different visual narratives that take place in the same scenario, with different characters and specific plots. Highlighting the hybrid, multimodal and chamaeleon-like nature of the picturebook, our objective is to provide an opportunity to reflect upon this format of contemporary literature, which is in constant development and which allows increasingly more elaborate experimentation in order to stress the ludic or playful nature of picturebooks.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-25
GRAŻYNA B. TOMASZEWSKA ORCID: 0000-0001-9467-8426
Uniwersytet Gdański
Robinson Cruzoe i problem bohatera:
opowieść obrazkowa Ajubela
W artykule podejmuje się problem niejednoznaczności samego bohatera powieści Daniela Defoe, jak również problem niejednoznaczności adresata powieści. Obrazkowa wersja opowieści Defoe , którą stworzył Alberto Morales Ajubel (2008) tym wyraziściej tę problematyczność ujawnia. Jest ponadto wyzwaniem interpretacyjnym, które w środowisku szkolnym można wykorzystać na wiele różnych sposobów, z których niektóre zostaną przedstawione. Ważnym zagadnieniem dydaktycznym, które znajdzie miejsce w referacie są również skomplikowane relacje między słowem a obrazem, jakie książki obrazkowe tego typu wnoszą do edukacji polonistycznej.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-26
MAŁGORZATA CACKOWSKA ORCID: 0000-0002-6855-4646
Uniwersytet Gdański
Reinterpretacja pamięci emocji z własnego dzieciństwa w trylogii Wild Things Maurice Sendaka
W artykule przedstawiam przykłady reinterpretacji pamięci emocji własnego dzieciństwa wpisywanych przez Maurice Sendaka w trzy jego autorskie książki obrazkowe, zwane trylogią wild things: Where the Wild Things Are (Tam, gdzie żyją dzikie stwory), In the Night Kitchen i Outside Over There. Analizie zostają poddane wybrane wątki bogatej biografii artysty i ich egzemplifikacje w artystycznej kreacji obrazów i sytuacji przeżywanych w dzieciństwie (doświadczenia emocji, relacji z bliskimi i dalszymi krewnymi, choroby, samotności, wrażeń estetycznych, a także Holokaustu). Przywołanie figur pamięci emocji samego twórcy pozwala na pełniejsze poznanie całościowego zamysłu i zrozumienie jego dzieł.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-27
FARRIBA SCHULZ ORCID: 0000-0001-9715-0467
Freie Universität Berlin
A Tree in Her Backyard…
Literary-aesthetic Classroom Settings during
Second Language Acquisition with Picturebooks
Picturebooks are an essential tool in early literacy programs to foster first language acquisition. Hence, supporting second language acquisition through pictures seems obvious. Using symbolic and iconic features to produce meaning not only links to visual literacy, but also to the stimulation of students’ imagination. Interactions with pictures can become a key factor to reveal students’ mental processes and the role of the learners’ first language experiences. This paper focuses on the possibilities for second language acquisition that exist and how they foster visual literacy in primary school classrooms. The insights here outlined are based on a classroom project with primary school students with refugee backgrounds. The project design was based on the picturebook Seasons by Blexbolex, which offers various associations linked to spring, summer, fall and winter. In the book each season is represented by a series of images, captioned with one single word. Since the illustrator sums up the circle of life in the name of childhood, the classroom project aimed at collecting individual anecdotes from the students. During the lessons diverse learning activities were created, not only to get the students to aesthetically engage with the picturebook, but also to focus on their usefulness as a scaffolding context for language learning.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-28
CAROLINE R. WITTIG ORCID: 0000-0001-7538-0712
Technische Universität Dresden
Reading and Playing Graphically Narrated Stories
in a Live Audio-Play
By reading, viewing and discussing graphically narrated stories, children developed plays out of pictures and texts. These approaches shall be deepened in the context of an intervention study: in a project-week at a primary school, Anke Kuhl’s comic style novel Lehmriese lebt! [Clay Giant’s Alive!] (2015) will be scenically staged in a live audio-play. In this story, two children unintentionally create a Golem during a game. The Golem’s quest for orienting itself brings about chaos. Finally, its creators can prevent a catastrophe by giving the Golem the right task: to play with them. Reading and playing the comic style novel shall bring narrative resources of the respective art form to the children’s attention, but also change and widen perspectives on the story. The question emerges: how do waves of literary learning become visible in the soundtrack development and implementation of Lehmriese lebt! [Clay Giant’s Alive!]? Therefore focus lies on the children’s imagination, their subjective involvement and their perception of language and pictures in the comic style novel. The scenic development and conversation about it will be audio- and video-recorded. Based on this data, observation protocols and transcripts will be written in order to enable the analysis of verbal and non-verbal expressions. Transformation processes in a multimodal literary context will be explored from two different angles: transformation of the story (written language and pictures are transformed into spoken language and sounds) as well as the liminal experience of the children in the play. The reason for choosing Lehmriese lebt! [Clay Giant’s Alive!] is the Golem-motif, whose core aspects are transformation processes and animation from inanimate materials.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-29
CAROLIN FÜHRER ORCID: 0000-0002-1459-2364
University of Tübingen
Reception of Comics as a Multimodal Experience – Approaches to (Suitable) Writing Practices
in German Secondary Schools
Beyond teaching practices that have treated comics and graphic novels principally as instruments of promoting reading until now, this article points out the multimodality and own aesthetic of this media. It therefore inquires more precisely into what a suitable multimodal aesthetic reception might look like in secondary school, that avoids a technologically determinative functional development and relates reading, writing, and designing to each other operationally.
To this end, (previous) comprehension models for text-picture-integration are brought into focus, with reference to select findings on the research-based didactics of writing. This is supplemented by explorative analyses of how comics are really received in authentic writing lessons. The essay concludes with a combination of these perspectives to offer a point of view on bridging classroom practices and the findings regarding the reception to deal with current possibly neglected aspects of comics.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-30
ELIZA PIECIUL-KARMIŃSKA ORCID: 0000-0002-6268-9873
Adam Mickiewicz University, Poznań
Paul Maar’s Sams: a Revolutionary Bestseller in German Children’s Literature and its Polish Rendition
Paul Maar (born in 1937) is one of the most important modern German writers for children and young people. He is widely known for his bestselling series of books about Sams (1973) – a strange creature – a mixture of a child, a monkey and a pig that can grant wishes. Sams is an incorporation of anarchy and playfulness and in this way resembles Astrid Lindgren’s Pippi Langstrumpf, but first of all it refers to E. T. A. Hoffmanns fantastic tale “The strange child” (1817). Hoffmann’s and Paul Maar’s stories reveal a lot of similarities and both are revolutionary as far as the methods of children’s education are concerned. Both underline the importance of play, creativity and freedom for children’s development.
The first book about Sams was translated into Polish in 2009, more than 35 years after its German premiere. The Polish version was probably too late to be able to play a similarly revolutionary role. The connection to E. T. A. Hoffmann’s “The Strange Child” could also not be noticed as its Polish rendition was published even later – in 2014 (translated by the author of the paper). But the shape of Polish translation can also be one of the reasons why Sams did not gain a comparable popularity as the original story. Polish Sams – due to some modifications in the translation – is a much more well-behaved and disciplined creature than the anarchic and playful German Sams.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-31
MARTA CYZIO ORCID: 0000-0001-7854-652X
Uniwersytet Warszawski
Tłumaczenie literatury dziecięcej czy tłumaczenie dla dzieci? Problematyka translatoryki literatury dziecięcej na przykładzie dwóch polskich tłumaczeń Piotrusia Pana Jamesa M. Barriego
Niniejszy artykuł jest próbą zestawienia ze sobą dwóch znaczących metodologii dotyczących tłumaczenia literatury dziecięcej. Pierwsza, opracowana przez Göte Klingberga, uznawana jest za pionierską w tej dziedzinie. Z kolei druga metodologia, Ritty Oittinen, stanowi pewnego rodzaju polemikę z założeniami poprzedniego badacza. Na przykładzie dwóch polskich tłumaczeń klasycznego utworu dla dzieci pt. Piotruś Pan i Wendy obie koncepcje zostaną poddane analizie, przy szczególnym uwzględnieniu ich praktyczności oraz możliwości, jakie dają dla uzasadnienia większości zmian dokonywanych przez tłumaczy.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-32
KIMBERLY MCFALL ORCID: 0000-0002-7690-057X
Marshall University
Why American Parents Choose Homeschooling
This study explored factors that impact parents’ decisions to homeschool their children and examined the relationship between selected demographic factors and families that homeschool using an online survey snowball sample. Past research has focused on four main constructs: religious reasons, school safety, academic instruction, and a child’s special needs. This study elaborated on these four constructs and expanded to include other reasons parents might homeschool such as a need for family time, family travel, distance to school, financial reasons, or wanting to take a nontraditional approach to student learning. Findings suggest that academic instruction, family time and the desire to take a nontraditional approach to education are the reasons that parents homeschool. Demographically the homeschool population has not changed since the landmark 1999 Rudner study. However, the reasons that parents choose to homeschool have shifted to reflect the current state of unrest education in the United States.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-33
KATARZYNA JEWTUCH ORCID: 0000-0002-8977-1076
Uniwersytet Wrocławski
Współczesna edukacja seksualna dzieci i młodzieży
w Polsce – rekonesans, diagnoza, perspektywy
Problematyka powszechnej edukacji seksualnej dzieci i młodzieży uwarunkowana jest wieloma czynnikami społeczno-kulturowymi, a nawet politycznymi, etycznymi czy religijnymi. Sposób, w jaki powinna być przekazywana wiedza na ten temat, sytuuje się nieustannie na granicy zarzutów o „seksualizację” młodych ludzi oraz zaniedbania tak ważnego elementu edukacji. Celem artykułu jest przedstawienie modelu edukacji seksualnej (oraz przygotowania do życia w rodzinie) obowiązującego aktualnie w polskiej edukacji – metod jego wprowadzania oraz skuteczności. Niniejszy artykuł zasadza się również na poszukiwaniach odpowiedzi na pytanie, czy oraz w jaki sposób można przedstawiać dzieciom i młodzieży tematy związane z seksualnością człowieka, żeby nie tylko ich zainteresować, ale też przyczynić się do wzrostu pozytywnych wartości wyznaczników społecznych związanych ze zdrowiem fizycznym i psychicznym.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-34
ANITA HAS-TOKARZ ORCID: 0000-0002-0552-3914
Maria Curie-Skłodowska University
Creatively Playing Kitchen and Cooking –
Reflections on Contemporary Cookbooks for Children (Selected Examples)
The observation of the media in the worldwide and domestic market allows us to see a tendency towards the professionalization of children’s culinary culture. A manifestation of this phenomenon is inter alia the development of toy industry associated with the manufacture of culinary accessories, as well as the annexation of the media space reserved for children and the young. Within it, we can notice the multiplication of culinary TV programs, while more and more Internet culinary projects, little chef online games, and applications for mobile devices are becoming available.
A culinary “thematic turn” is also taking place in the book market for children and young people. After 1989, impressive qualitative and quantitative changes took place in the cookbook segment for the youngest readers. Evolution covered their new thematic variants and editorial styles as well as media formats (culinary audiobooks and e-books), which reflected the global fashions and ideas characteristic of the consumer culture, as well as evidenced the culinary emancipation of the youngest. The report will show diverse variants of present-day cookbooks for young readers, including: those linked with children’s entertainment supersystems; those referring to the works in the canon of school reading and to classical children’s and young people’s literature; family books i.e. addressed to children and their parents/guardians; cookbooks in verse, culinary toy-books, guides promoting healthy nutrition and ecological lifestyle, books promoting knowledge about national and regional cuisines, and finally – recipes in literature for children.
Apart from presenting interesting examples for individual varieties offered by the Polish publishing houses, the author wishes to refer to selected exemplifications that recapitulate the history of the phenomenon in Western culture (Germany, the United States, the UK). The principal thesis posed by the author is to connect the popularity of culinary publications for children with the tradition of children’s kitchen and cooking games, including playing the cooking doll and miniature cooker, popular from the mid-nineteenth century. To confirm her thesis, the author refers to the works of the French Annales school (chiefly Philippe Aries), thus including her report in the research methodology practiced by the French school’s representatives.
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-35
Children’s Literature in the Classroom – New Challenges
INTERVIEW
PROF. ISAAC WILLIS LARISON ORCID: 0000-0002-3881-0987
Marshall University – College of Education and Professional Development
Literacy Education Program
South Charleston, West Virginia – USA
[PDF]
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-36
DOROTA MICHUŁKA ORCID: 0000-0002-7237-2618
University of Wrocław
Making Things Visual: Illustrations in Books
for Children and Young Adults from the Perspective of Polish Language Education
In the Context of the Review of the Book
Odpowiedni dać rzeczy obraz. O genezie ilustracji książkowych
by Anita Wincencjusz-Patyna,
Wydawnictwo ASP im. E. Gepperta, Wrocław 2019, ss. 463
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-37
ŁUKASZ GREGOROWICZ ORCID: 0000-0002-8968-9961
Uniwersytet Wrocławski
Kontynuując opowieść
Recenzja książki Krystyny Zabawy
Literatura dla dzieci w kontekstach edukacyjnych,
Wydawnictwo WAM, Kraków 2017, ss. 202
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-38
JERZY CIEŚLIKOWSKI
CHILDREN’S FOLKLORE
(Part 2)
Filoteknos, vol. 10 • 2020 • DOI: 10.23817/filotek.10-39
JUSTYNA KOWAL ORCID: 0000-0002-9367-3209
University of Wrocław
Film Education, European Integration. An Encounter
in the Heart of Europe – International Film Festival
for Young Audiences Filem’on 2018
